Το ιρανικό σύμβολο του λέοντος και του ηλίου                               

  Alice Bombardier            
 
                                           
                                                     
                                              Τσύμβολο του λέοντος και του ηλίου (στα περσικά σιρ ο χορσίντ) ήταν για πολύ καιρό το εθνικό έμβλημα του Ιράν.
Το σύμβολο αυτό είναι βαθιά ριζωμένο στο μυθικό παρελθόν της χώρας. Θεωρείται ο ιδρυτής της ταυτότητας του
Ιράν και μέσα στους αιώνες το έχουν εξυμνήσει πολλοί ποιητές. Οι Ιρανοί απαγγέλλουν συχνά τους ακόλουθους
στίχους του Μεβλανά Τζελαλελντίν Ρουμί. Η «λεόντιος σημαία» έχει γίνει γνωμικό: «Είμαστε λέοντες σαν τη λεόντειο
σημαία/ πάντα η επίθεσή μας είναι γρήγορη σαν τον άνεμο».
Το έμβλημα του λέοντος και του ηλίου έχει τις ρίζες του πολύ καιρόν πριν την εμφάνιση του ζωροαστρισμού (7ος
– 6ος αιώνας π.Χ.), στον μιθραϊσμό, οι απαρχές του οποίου χρονολογούνται στη δεύτερη χιλιετία π.Χ. Ο ιρανικός
μιθραϊσμός διαφοροποιείται από τα μιθραϊκά μεσογειακά μυστήρια τα οποία εορτάζονταν σε κατοπινά χρόνια στη
Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. Στο Ιράν θεωρείται η αρχαιότερη θρησκεία που έχει φτάσει μέχρι τις ημέρες μας. Στον
ινδο-ιρανικό πολιτισμικό χώρο συνδεόταν με τη λατρεία του Μίθρα, ενός θεού με ηλιακή φυσιογνωμία που είχε για
αποστολή να ελευθερώσει την ανθρωπότητα από τον ταύρο, σύμβολο της ευτέλειας. Αυτή η πάλη συνέδεσε από
νωρίς τον θεό με τον λέοντα, που είναι και ο ίδιος ένα φωτεινό και ηλιακό σύμβολο, ενσάρκωση του θάρρους, της
δύναμης, της σοφίας και της δικαιοσύνης.
Οι αρχαιολογικές ανασκαφές στο Ιράν έφεραν στο φως πολλές τοιχογραφίες που απεικονίζουν αυτή τη μυθική μάχη.
Λέοντας να παλεύει με ταύρο (μεγάλη σκάλα) ή ήλιος καβάλα σε λέοντα βρέθηκαν λαξευμένοι σε ορισμένα ευρήματα
στην Περσέπολη, την πρωτεύουσα της δυναστείας των Αχεμενιδών (6ος-4ος αιώνας π.Χ.). Ο λέοντας να καταπίνει
τον ταύρο εξέφραζε στην πραγματικότητα τη θεμελιώδη δυϊκότητα της μέρας και της νύχτας, του καλοκαιριού και του
χειμώνα. Το ζώο αυτό δεν συμβόλιζε μόνον την επιστροφή του ήλιου, αλλά και κάθε αναβίωση. Ο λέοντας μόνος του
θεωρείτο σύμβολο της ανάστασης.
 
 
                                                                                
Στην ιρανική παράδοση υπάρχουν πολλές ακόμη αναπαραστάσεις του λέοντα ή του ήλιου. Στο Χαμαντάν, φέρ’
ειπείν, στο δυτικό Ιράν, υπάρχει σε μια πλατεία στα νότια της πόλης ένας πελώριος πέτρινος λέοντας (στα περσικά
σανγκ ε σιρ), που χρονολογείται από την εποχή του Μεγάλου Αλεξάνδρου τον οποίον οι κάτοικοι περιβάλλουν με
ιδιαίτερο λατρευτικό σεβασμό. Μια μεγάλη ποσότητα νομισμάτων από διάφορες περιόδους, συμπεριλαμβανομένων
της Μογγολικής δυναστείας (13ος-14ος αιώνας) και της δυναστείας των Σαφαβιδών (16ος-18ος αιώνας), έχει κοπεί
με εγχάρακτο το έβλημα του λεόντος και του ηλίου.
Πράγματι, οι περισσότερες δυναστείες που πέρασαν από το Ιράν, ακόμη και μετά την έλευση του Ισλάμ και την
έμφαση στο σύμβολο της σελήνης, οικειοποιήθηκαν αυτό το φωτεινό έμβλημα, εργαλείο νομιμοποίησης και
έκφρασης δόξας των πρώτων περσικών αυτοκρατοριών.
Την περίοδο της βασιλείας του Σάχη Αμπάς του Μεγάλου (1571-1629), του πιο διακεκριμένου μονάρχη της
δυναστείας των Σαφαβιδών, η εικόνα αυτή είχε κερδίσει τεράστια διάδοση. Λέγεται πως ο ηγεμόνας αυτός, ο
οποίος είχε γεννηθεί στον αστερισμό του Λέοντα (αστερισμός Ασσάντ), είχε αναπαραστήσει το φετιχιστικό αυτό
ζώο, στεμμένο με τον ήλιο, τόσο σε λάβαρα σε ολόκληρη τη χώρα όσο και πάνω στα νομίσματα. Το σύμβολο
εξελίχθηκε κατά τη διάρκεια της ηγεμονίας της δυναστείας των Σαφαβιδών, οι οποίοι ήταν ένθερμοι σιίτες και είχαν
αναγορεύσει το δόγμα αυτό σε επίσημη θρησκεία του κράτους: το λιοντάρι απέκτησε έκτοτε και ένα σπαθί –το
οποίο συχνά ερμηνεύεται ως το δίκοπο σπαθί του Αλί, του πρώτου σιίτη ιμάμη– και φέρει τον ήλιο στη ράχη του.
Ο Αμίρ Καμπίρ, ο περίφημος ηγεμόνας της δυναστείας των Κατζάρ (18ος-20ός αιώνας), ο οποίος εισήγαγε την
στρατιωτική περιβολή στο Ιράν, διέταξε οι στολές να είναι φτιαγμένες σύμφωνα με τα ιρανικά ενδυματολογικά
έθιμα: τα κουμπιά ήταν διακοσμημένα με το έμβλημα του λέοντος και του ηλίου...
Την ίδια εποχή, καθορίστηκαν τα χρώματα και η αναπαράσταση της εθνικής σημαίας του Ιράν: είχε οριζόντιες
κόκκινες, πράσινες και λευκές λωρίδες και στο κέντρο της βρισκόταν ο λέοντας και ο ήλιος. Την ίδια σημαία
χρησιμοποίησε και η δυναστεία των Παχλεβί (1925-1979), η οποία κατά τη διάρκεια του 20ού αιώνα κατέβαλε
εκτενείς προσπάθειες να εξοικειώσει τους Ιρανούς με την ιστορία τους. Όλα τα κρατικά κτίρια είχαν στην κορυφή
τους το έμβλημα του λέοντος και του ηλίου.
Οι αλλαγές των δυναστειών δεν επηρέασαν το έμβλημα. Ωστόσο, η Ισλαμική Δημοκρατία το κατήργησε το 1979,
επειδή θεωρήθηκε ιδιαίτερα αντιπροσωπευτικό της μοναρχίας. Κι όμως το σύμβολο αυτό μοιάζει να επιμένει
ακόμη, ιδιαίτερα μέσα από το έργο των σύγχρονων ιρανών καλλιτεχνών.
Μια σύγχρονη προσέγγιση, ανοιχτή στον κόσμο, δεν αποκλείει το ενδιαφέρον για τα προηγούμενα στρώματα του
πολιτισμού του καθένα μας. Καθώς εισέρχονται στη διεθνή σκηνή και επιθυμούν να προωθήσουν μια καινούργια
εικόνα του Ιράν, βασισμένη στον πολιτισμό και το παρελθόν του, πολλοί ιρανοί καλλιτέχνες έχουν γίνει –υπό το
πανάρχαιο λάβαρο του λέοντος, του ηλίου και κυρίως της ομορφιάς– υπερασπιστές, σημαιοφόροι μιας χώρας για
την οποία εκφράζουν τον περισσότερο καιρό και παρά τις αντιξοότητες μια βαθιά αφοσίωση.
                                                                                                  

Homepage

Texts

Artists